TEPAV notu: Türkiye’de madencilikte ölüm oranı OECD ortalamasının üç katı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), 15 Kasım 2026’da H. Ekrem Cunedioğlu ve Rovshana Hagverdiyeva imzalı Kömürden çıkış çağında madenci ölümleri: Türkiye’nin gecikmiş dersi başlıklı değerlendirme notunu yayımladı. Not, Türkiye’nin kömürle ilişkisini iki gecikme üzerinden ele alıyor: kömürden çıkışı planlayan ülkelerin aksine kömür kullanımının artması ve kömür üretmeye devam eden ülkelerin madenci ölümlerini azaltma deneyiminin Türkiye’de uygulanmamış olması. Notta yalnız Ekim 2026’da 12 maden işçisinin hayatını kaybettiği belirtiliyor.
Raporun ana bulguları
Nota göre elektrik üretiminde kömürün payı 2010-2025 döneminde AB-27’de %23,8’den %9,2’ye inerken Türkiye’de %26,1’den %34,3’e çıktı. Belgede, hazırlanmakta olan Ulusal Adil Geçiş Stratejisi’nin kömür madenciliğini ayrı bir sektör olarak ele almadığı ifade ediliyor.
Analize göre kömür madenciliğinde 100 bin sigortalı başına ölüm Soma’dan sonra yaklaşık üçte bir azaldı; buna karşın madencilik ve taş ocakçılığında Türkiye’nin ölüm oranı OECD ortalamasının üç katı ve ILO’ya veri bildiren OECD ülkeleri arasında yalnız Kolombiya’nın oranı daha yüksek. Notta, madencilikte iş kazasında ölenlerin yarısından fazlasının mermer, kum, çakıl ve taş ocaklarında hayatını kaybettiği aktarılıyor.
Belgede, Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) sahalarında yeraltı kömür üretiminin tamamının 2025’te rödovans ve ruhsat devri yoluyla özel işletmelerce yapıldığı, yeraltı işletmelerine verilen maliyet desteğinin yarısının 2026’dan itibaren üretim artışına bağlandığı ve bu destek ile yerli kömür santrallerine verilen alım garantisinin iş sağlığı ve güvenliği koşulu taşımadığı vurgulanıyor. Nota göre Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) 9.297 ruhsat sahasını Ankara’dan geçici görevlendirilen 271 teknik personelle denetliyor; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2024 teftişlerinde yeraltı kömür madenlerinde tespit edilen aykırılıkların yalnız %24’ü giderildi.
Sayılarla
- ILO verilerine göre 2020-2024 döneminde Türkiye’de madencilik ve taş ocakçılığında 100 bin işçi başına 48,1 ölüm gerçekleşti; ILO’ya veri bildiren OECD ülkelerinin ortalaması 16,2, Eurostat’ın hesapladığı AB-27 ortalaması 9,5.
- Kömür ve linyit çıkarımında 2007-2012 döneminde 232 işçi iş kazasında hayatını kaybetti, 100 bin zorunlu sigortalı başına yıllık ölüm ortalama 78,0 oldu; 2015-2025 döneminde ölüm sayısı 223, oran 53,6.
- Milyon ton kömür başına ölüm Türkiye’de 2016-2018 döneminde ortalama 0,233, 2022-2024 döneminde 0,347; Çin’de aynı dönemlerde oran 0,118’den 0,069’a indi.
- 2015-2025 döneminde madencilik ve taş ocakçılığında iş kazasında hayatını kaybeden 822 işçinin 420’si mermer, kum, çakıl ve taş ocaklarının yer aldığı diğer madencilik ve taş ocakçılığında, 223’ü kömürde öldü.
- 2025’te 32.632 kömür sigortalısı bulunurken ülke genelinde yalnız 18 kişiye kömür işçisi pnömokonyozu tanısı kondu.
- OECD’nin fosil yakıt destekleri envanterine göre Türkiye’de kömür ve linyite sağlanan destek 2024’te 13,0 milyar TL.

Bağlam
Not, Birleşik Krallık’ın son kömür santralini 30 Eylül 2024’te, Almanya’nın son taşkömürü ocağını 2018’de kapattığını ve Polonya’da 2021’de imzalanan toplumsal sözleşmenin taşkömürü ocaklarının 2049’a kadar kapanmasını öngördüğünü hatırlatıyor. Belgeye göre Türkiye 2025’te kömürden 121,4 TWh elektrik üretti; 2053 net sıfır hedefine karşın bir kömürden çıkış takvimi bulunmuyor ve Ulusal Enerji Planı kömür santrali kurulu gücünün 2035’e kadar 24,3 GW’a çıkmasını öngörüyor. TEPAV’ın 2010 tarihli notunda kömür sektöründe 1991-2008 döneminde iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle 2.554 işçinin öldüğü gösterilmişti.
Belgede öne çıkan vurgu
Notta “Bu koşullarda güvenlik, kömürün maliyetine eklenen değil, ondan tasarruf edilen bir kalem olarak fiyatlanmaktadır.” deniliyor. Yazarlar; maliyet desteğindeki üretim artışı koşulunun kaldırılmasını, desteğin ve alım garantisinin iş sağlığı ve güvenliği performansına bağlanmasını, yeraltı kömür ocaklarının yılda en az dört kez kapsamlı denetlenmesini, madencilerin seçtiği güvenlik temsilcilerine ciddi tehlike karşısında üretimi durdurma yetkisi tanınmasını ve 2053 net sıfır hedefiyle uyumlu bir kömürden çıkış takvimi ile adil geçiş planı hazırlanmasını öneriyor.





