Atlantik Konseyi: Dikey Gaz Koridoru’nda tarifeler, Rus gazı ve Türkiye’nin rolü

Koyu, kabartmalı Balkanlar ve Türkiye haritasında kuzey-güney yönünde uzanan sarı ışıklı boru hattı güzergâhı

Atlantik Konseyi, 15 Kasım 2026’da Benjamin L. Schmitt ve Uliana Certan imzalı A new vision for the Vertical Corridor: European energy security through infrastructure optimization başlıklı raporu yayımladı. Kuruluşun Küresel Enerji Merkezi ile Atlantik Konseyi Romanya’nın yürüttüğü projenin ilk çıktısı olan rapor, Kasım 2026 itibarıyla Ukrayna, Romanya, Yunanistan, Bulgaristan, Macaristan, Slovakya, Moldova, Kuzey Makedonya ve Sırbistan’dan oluşan kuzey-güney doğal gaz güzergâhını inceliyor. Rapora göre çalışmanın kapsamı, güzergâhın kuzeyinde Polonya’yı ve güneyinde Türkiye’yi de içerecek biçimde genişletildi.

Raporun ana bulguları

Raporda koridorun henüz tam fiziksel ve ticari potansiyeline ulaşmadığı ve bölge pazarı için rekabetçi bir çözüm olmadığı ifade ediliyor. Belgeye göre başlıca engel, gazın her ulusal şebekede ayrı giriş ve çıkış tarifesi ödemesinden doğan ve tariff pancaking olarak adlandırılan maliyet birikimi; buna ulusal düzenlemelerin parçalı yapısı, gaz kalitesi standartlarındaki farklar ile basınç ve kompresör yetersizlikleri ekleniyor.

Rapora göre koridorun değeri kriz anlarında ortaya çıkıyor: Şubat 2025’teki Moldova enerji krizinde Transdinyester’e Avrupa piyasasından alınan gaz bu altyapı üzerinden taşındı. Raporda bu durum şöyle özetleniyor: “Dikey Koridor’un stratejik değeri, kuzeye yılda taşıdığı gaz miktarında değil, gerektiğinde gaz arzını yeniden yönlendirme ve seçenek yaratma kabiliyetindedir.”

Belgede koridorun Rus gazına bağımlılığı azaltma hedefiyle çelişen bir yapı taşıdığı da vurgulanıyor: TürkAkım ve Balkan Akımı üzerinden bölgeye giren Rus gazı şebekede diğer kaynaklarla karışıyor ve moleküllerin kökeni izlenemiyor. Raporda Türkiye’nin Rus gazını Azerbaycan gazı ve farklı ülkelerden LNG ile birlikte ithal edip Strandzha 1–Malkoçlar noktasından Bulgaristan’a yeniden ihraç ettiği belirtiliyor. AB’nin 2026/261 sayılı Tüzüğü’nün, bu noktadan gelen gazı Rus menşeli olmadığı kanıtlanmadıkça Rus gazı sayacağı aktarılıyor.

Sayılarla

  • Koridordaki dokuz ülke 2025’te yaklaşık 59 milyar metreküp doğal gaz tüketti; rapora göre bu, yalnız İtalya’nın tüketiminden az. Bölgenin talebinin 2035’e kadar yılda 60 ila 80 milyar metreküp aralığına çıkacağı hesaplanıyor.
  • TürkAkım üzerinden Strandzha 2 noktasından Bulgaristan’a 2026’nın ilk dokuz ayında 13,2 milyar metreküp Rus gazı girdi.
  • Bulgaristan’ın 2025’te komşu pazarlara aktardığı yaklaşık 18 milyar metreküp gazın yaklaşık yüzde 60’ı, Türkiye’den gelip batıya, Sırbistan ve Kuzey Makedonya’ya giden karışık gazdı.
  • Enerji Topluluğu’nun 2025 tarihli çalışmasına göre Yunanistan’dan Ukrayna’ya yıllık taşıma maliyeti Trans-Balkan güzergâhında 9,65 avro/MWh, IGB üzerinden 11,38 avro/MWh; doğrudan Polonya’dan ise 1,93 avro/MWh.
  • 1 Ekim 2026’da başlayan yeni çerçevede Bulgaristan Yunanistan ve Romanya sınırlarındaki kapasite tarifelerini yüzde 11 düşürdü; Romanya Isaccea çıkışında yüzde 60, Moldova Căușeni girişinde yüzde 90 indirim uyguladı.
Ukrayna'ya gaz taşıma maliyeti, güzergâha göre (avro/MWh). Kaynak: Atlantik Konseyi, A new vision for the Vertical Corridor, 2026

Bağlam

Raporun Türkiye’ye ayrılan bölümünde, Polonya’nın kuzeydeki rolüne benzer biçimde Türkiye’nin de Yunanistan ve Bulgaristan’a gaz akışı sağlayabildiği, ancak AB dışında kalan Türkiye’nin Rus gazı konusunda bir kısıtlamaya tabi olmadığı belirtiliyor. Belgeye göre Ankara, Ağustos 2025’te AB’nin Rus gazını 2027’ye kadar aşamalı olarak bırakma kararını izlemeyeceğini açıkladı. Rapor yine de Türkiye’nin Güney Gaz Koridoru üzerinden Azerbaycan gazı, Karadeniz’deki Sakarya sahası üretimi ve iki sabit terminal ile üç yüzer depolama ve gazlaştırma birimi aracılığıyla LNG ithalatıyla koridora tedarikte önemli rol oynamayı sürdüreceğini öngörüyor; Türkiye’nin Avrupa’da İspanya’nın ardından en büyük ikinci LNG ithalat kapasitesine sahip olduğu aktarılıyor.

Raporda Bulgargaz ile BOTAŞ arasında Ocak 2023’te imzalanan on üç yıllık anlaşmaya da yer veriliyor. Belgeye göre anlaşma yılda yaklaşık 1,5 milyar metreküp gazın Strandzha 1–Malkoçlar üzerinden Bulgaristan’a ulaşmasına imkân tanıyor, Bulgaristan’ın kullanımdan bağımsız olarak rezerve kapasite için günde 1 milyon leva ödemesini öngörüyordu. Bulgaristan enerji bakanının 2025’te sözleşmeli kapasitenin yalnız yüzde 11’inin kullanıldığını, buna karşın 500 milyon levadan fazla faturalandırıldığını bildirdiği aktarılıyor; taraflar Temmuz 2026’da anlaşmayı gözden geçirme süresince askıya almayı kabul etti.

Belgede öne çıkan vurgu

Raporun önerileri arasında koridorun elektrik iletimi ve enerji üretimini de kapsayan sektörler arası bir enerji güvenliği platformuna dönüştürülmesi, iletim sistemi operatörlerinin tarife ve kapasite tahsisini uyumlaştırması ve Rus gazının, LNG için 1 Ocak 2027, boru hattı gazı için en geç 1 Kasım 2027 olarak belirlenen AB takvimi doğrultusunda koridordan çıkarılması yer alıyor. Belgede, AB dışındaki ülkelerin ithal ettiği Rus gazının birliğe başka bir kimlikle girmesini önlemek için sıkı menşe denetimi gerektiği ifade ediliyor.

Bu içerik ve görseller Claude yapay zekâ desteği ile hazırlanmıştır.